Barefoot ayakkabı ile klasik ayakkabı arasındaki farklar nelerdir?

Barefoot ayakkabı ile klasik ayakkabı arasındaki temel fark, ayağın hareketine ne kadar karıştıklarıdır. Barefoot bir çiftin tabanı ince ve esnektir, topuğu düzdür, burnu geniştir ve içinde destek parçası yoktur. Klasik bir çiftte ise taban çoğu zaman daha kalın ve serttir. Topuk biraz yüksektir, uç yukarı kalkıktır ve topuğu sert bir parça sarar.

“Klasik ayakkabı” derken neyi kastediyoruz?

Klasik ayakkabı tek bir tür değil, çünkü okul ayakkabısı, spor ayakkabı ve bot bu gruba girer. Bu yazıda “klasik” derken, barefoot diye satılmayan günlük çocuk ayakkabılarını kastediyoruz.

Bu çiftler birbirinden çok farklı olabilir, çünkü bazı klasik çiftler esnek ve hafiftir, barefoot diye satılan bazı çiftler ise o kadar ince değildir. Bu yüzden tablodaki “klasik” sütununu bir kural gibi değil, sık görülen durum gibi okuyun.

Barefoot ayakkabı ile normal ayakkabı farkı nedir?

Tablo iki türü aynı özelliklere göre yan yana koyuyor:

Özellik	Barefoot ayakkabı	Klasik ayakkabı (çoğu zaman)
Taban kalınlığı	İnce, ayak yere yakın durur	Daha kalın, ayak yerden yüksekte durur
Yastık	Yok ya da çok az	Tabanın içinde yumuşak bir katman var
Esneklik	Her yönde kolay bükülür ve burulur	Önde bükülür, ortası serttir
Topuk farkı	Topuk ile burun aynı yükseklikte	Topuk burundan biraz yüksek
Burun şekli	Geniş, ayağın şeklinde	Öne doğru daralır
Uç kalkıklığı	Yok, uç düz	Uç yukarı kalkık
Sert topuk	Yok ya da yumuşak	Topuğu sert bir parça sarar
Kemer desteği	Yok	Bazı çiftlerde kemerin altında tümsek var
Ağırlık	Hafif, ek parça yok	Ek parçalar yüzünden daha ağır

Bu farkların bir kısmı tasarım tercihidir, bir kısmı ise bir araştırmaya dayanır ve aşağıda her birini tek tek anlatıyoruz.

Her fark neye dayanıyor?

Taban kalınlığı ve yastık

Barefoot fikrine göre ince taban, ayağın zemini daha iyi hissetmesini sağlar, klasik çiftteki yumuşak yastık ise darbeyi azaltmak için konur.

Çocuklarda bu konuda ilginç bir bulgu var. Çocuk ayakkabısı üzerine yazılmış bir derlemeye göre çıplak ayakla koşarken yere vuruş darbesi daha düşük. Ama minimalist ayakkabı bu durumu tekrar etmiyor ve yastıklı ayakkabıdan anlamlı bir farkı yok. Yani çocuklarda ince taban, darbe açısından ne çıplak ayak gibi ne de çok farklı.

Öğütleri toplayan başka bir derlemeye göre bir çalışmada aşırı yastık, yeni yürüyen çocukta yürüyüşü değiştirdi. Ama bu bilgi yalnızca tek bir çalışmaya dayanıyor.

Esneklik

Esneklikte iki taraf büyük ölçüde aynı şeyi istiyor, çünkü çocuk ayakkabısı öğütlerini toplayan derlemede 14 kaynaktan 13’ü esnek ayakkabı öneriyor. Fark, esnekliğin nerede olduğunda.

Barefoot bir çift her yerden bükülür ve kolayca burulur. İngiliz ayak hekimleri birliği ise çiftin kemerin altından değil, parmak kökünden bükülmesini istiyor. İrlanda’nın devlet sağlık kurumuna göre de tabanı kolayca burulan çift fazla esnektir.

Topuk farkı

Barefoot bir çiftte topuk ile burun aynı yükseklikte durur ve buna “sıfır topuk farkı” denir. Klasik çiftlerin çoğunda ise topuk biraz yüksektir. Uzmanların minimalist ayakkabı ölçeğinde topuk farkı ne kadar azsa çift o kadar yüksek puan alıyor. Klasik ayakkabıda bu farkın kaç milimetre olduğunu gösteren güvenilir bir sayı ise bulamadık.

Burun ve uç kalkıklığı

Barefoot bir çiftin burnu geniştir ve parmaklar açılabilir, klasik çiftlerde ise burun çoğu zaman öne doğru daralır. İrlanda’nın devlet sağlık kurumu da sivri burundan kaçınmayı öneriyor.

Uç kalkıklığı, ayakkabının ucunun yukarı doğru kıvrık olması demek ve bir araştırmaya göre bu kıvrım bugün neredeyse her ayakkabıda var. 13 yetişkinle yapılan bu çalışmada, kıvrım arttıkça yürürken parmakların yaptığı iş azaldı. Yazarlar bunun zamanla ayak kaslarını zayıf bırakabileceğini düşünüyor, ama bunu ölçmediler ve daha fazla çalışma gerektiğini söylüyorlar. Çocuklarda böyle bir çalışma bulamadık.

Sert topuk ve kemer desteği

Klasik çiftlerde topuğu sert bir parça sarar ve bazılarında kemerin altında bir destek vardır. Barefoot bir çiftte ise bunlar yoktur, çünkü bu yaklaşımda ayağı kasların tutması istenir.

Bu noktada kurumlar farklı düşünüyor. İrlanda’nın devlet sağlık kurumu, topuğu saran parçanın sert olmasını ve bastırınca çökmemesini istiyor. İngiliz ayak hekimleri birliği de topuğun ayakkabıdan kaymamasına dikkat çekiyor.

Kurumlar ile barefoot yaklaşımı nerede ayrılıyor?

Bu tablo, barefoot yaklaşımını iki kurumun öğüdüyle yan yana koyuyor ve iki taraf da kendi bakışını anlatıyor. Ama hangisinin çocuğunuz için doğru olduğunu kanıt henüz söylemiyor.

Konu	Barefoot yaklaşımı	Kurum öğüdü
Burulma	Taban kolayca burulur	Kolay burulan taban fazla esnektir (İrlanda)
Bükülme yeri	Her yerden bükülür	Parmak kökünden bükülmeli, kemerden değil (İngiltere)
Topuk	Yumuşak, destek yok	Topuğu saran parça sert olmalı (İrlanda)
Burun	Geniş, ayak şeklinde	Sivri burundan kaçının (İrlanda)
Esneklik	Esnek	Esnek (14 kaynaktan 13’ü)

Bu ayrılığın bir nedeni, iki tarafın da güçlü kanıta dayanmaması. Öğütleri toplayan derlemeye göre çoğu öğüt uzman görüşüne dayanıyor. Bu derlemenin iki yazarının barefoot ayakkabı yapan bir şirketten destek aldığını da bilmekte yarar var. Çocuk ayakkabısı üzerine yazılmış başka bir derlemeye göre ise ayakkabının ne kadar sert olacağına dair kanıt yok.

Yürürken ne değişiyor?

Çocuklarla yapılan 11 çalışmayı birleştiren bir derleme, ayakkabılı ve çıplak ayak yürüyüşü karşılaştırdı. Bu derlemeye göre çocuk ayakkabıyla daha hızlı yürüyor, adımı uzuyor ve dakikada daha az adım atıyor. İki ayağın aynı anda yerde kaldığı süre de uzuyor. En dikkat çeken bulgu ise ayağın kendisiyle ilgili: Ölçülen dokuz ayak hareketinden sekizi ayakkabıyla azalıyor.

Barefoot ayakkabı bu farkları küçültmek için yapılır. Daha yeni bir derlemeye göre hafif, geniş ve esnek bir çift bu farkı azaltabilir, ama çalışmaların sonucu birbirini tutmuyor.

İlk derlemenin yazarları bir şeyi daha not ediyor. Çıplak ayak örnek alınarak yapılan çiftlerde bile yürüyüş çıplak ayaktan belirgin biçimde farklıydı. Bu farkların büyüme üzerindeki uzun vadeli etkisi ise bilinmiyor.

Hangisi daha iyi?

Bu sorunun herkese uyan bir cevabı yok. Barefoot bir çift ayağı daha serbest bırakır, ama altını daha az korur. Klasik bir çift daha çok korur ve tutar, ama ayağın hareketini biraz daha azaltır. Hangisinin çocuğunuzun ayağı için daha iyi olduğunu gösteren uzun süreli bir çalışma yok.

Karar verirken çocuğunuzun çifti nerede giyeceğini, zeminin taşlı mı düz mü olduğunu ve havanın soğuk ya da ıslak olup olmadığını düşünün. Okulun bir ayakkabı kuralı varsa onu da hesaba katın. Bir de şunu unutmayın: Çocuğunuzun ayağı ağrıyorsa ya da yürüyüşü sizi tedirgin ediyorsa ayakkabı türünü değiştirmeden önce bir uzmana danışın.