Barefoot ayakkabının dezavantajları ve eleştirileri nelerdir?

Barefoot ayakkabının dezavantajları dört başlıkta toplanır: Altı daha az korur ve ayağın alışması zaman ister. Bazı kurumların çocuk ayakkabısı öğütleriyle çelişir ve faydaları güçlü kanıta dayanmaz. Bunlar barefoot ayakkabının kötü olduğu anlamına gelmez, ama karar vermeden önce artılar kadar eksileri de bilmekte yarar var.

Barefoot ayakkabının dezavantajları nelerdir?

Tablo, sık söylenen eksileri ve her birinin neye dayandığını yan yana gösteriyor:

Eksi	Ne zaman öne çıkar?	Neye dayanıyor?
Altı daha az korur	Taşlı, sıcak, soğuk ya da ıslak zeminde	İnce tabanın doğası; ölçen çalışma bulamadık
Yastık yoktur	Sert zeminde uzun yürüyüşte	Çocuklarda yastıklı çiftten farkı bulunmadı
Alışma zaman ister	Klasik bir çiftten birden geçişte	Yetişkinlerle yapılan çalışmalar
Kurumların öğüdüyle çelişir	Sert topuk ve burulma konusunda	İrlanda ve İngiltere kurumları
Kanıt zayıftır	Faydalar söylenirken	Çocuk çalışmaları az ve küçük
Görünüş ve kurallar	Okulda, özel günlerde	Pratik bir not

Şimdi her birine tek tek bakalım.

Barefoot ayakkabı ayağı yeterince korur mu?

Ayakkabının ilk işi ayağı korumaktır ve bu konuda kaynaklar hemfikir. Amerikan Pediatri Akademisi, çocuk dışarıda yürümeye başlayınca korunmak için ayakkabıya ihtiyaç duyduğunu söylüyor. Çocuk ayakkabısı üzerine yazılmış bir derlemeye göre de ayakkabının ayağı koruduğu konusunda kimse karşı çıkmıyor.

İnce tabanda altta az katman kalır, bu yüzden sivri bir taş ya da sıcak zemin daha çok hissedilir. Bu bir ölçüm değil, ince tabanın doğal sonucu. İnce tabanın kalın tabana göre ne kadar az koruduğunu ölçen bir çalışma bulamadık.

Yastık konusunda ise beklenenden farklı bir bulgu var. Aynı derlemeye göre çocuklarda minimalist ayakkabı ile yastıklı ayakkabı arasında, koşarken yere vuruş darbesinde anlamlı bir fark yok. Yani “yastık yok, o yüzden çocuğun bacağı daha çok sarsılır” demek için de kanıt yok.

Barefoot ayakkabıya alışmak zor mu?

Ayak klasik bir çifte alışkınsa, barefoot bir çiftte bazı işleri kendisi yapmaya başlar ve bu yüzden ani bir geçiş ayağı zorlayabilir.

Bu konudaki en net uyarı büyüklerden geliyor. Hobi olarak koşan büyüklerle yapılan bir çalışmada 19 kişi, 10 hafta boyunca adım adım minimalist koşu ayakkabısı giymeye başladı. Bu grupta 19 kişiden 10’unun ayak kemiğinde zorlanma izi arttı. Yazarlar geçişin yavaş yapılmasını öneriyor.

Bu çalışma koşan büyüklerle yapıldı ve çocuğun ayağı yetişkin ayağı gibi değil. Çocuklarda barefoot ayakkabıya bağlı bir zarar bildiren çalışma bulamadık, ama çocukları bu açıdan uzun süre izleyen bir çalışma da yok. Bu yüzden çocuklarda da yavaş geçmek akla yatkın.

Kurumlar barefoot ayakkabı hakkında ne diyor?

Bazı sağlık kurumları çocuk ayakkabısı için barefoot fikrine tam uymayan öğütler veriyor. Bu bir dezavantaj sayılabilir, çünkü bir aile iki farklı öğüt arasında kalabilir. Tablo iki tarafı yan yana koyuyor:

Konu	Barefoot yaklaşımı	Kurum öğüdü
Topuk	Yumuşak, destek parçası yok	Topuğu saran parça sert olmalı, bastırınca çökmemeli (İrlanda)
Burulma	Taban kolayca burulur	Kolayca burulan taban fazla esnektir (İrlanda)
Bükülme yeri	Her yerden bükülür	Kemerin altından değil, parmak kökünden bükülmeli (İngiltere)

Ama bu öğütler de güçlü kanıta dayanmıyor. Onları toplayan bir derlemeye göre çoğu uzman görüşüne dayanıyor ve birbirinden epey farklı. Yani iki taraftan biri kesin doğru, öbürü de kesin yanlış değil.

Barefoot ayakkabının faydaları kanıtlanmış mı?

Barefoot ayakkabıya yapılan en güçlü eleştiri, faydalarının yeterince kanıtlanmamış olması, çünkü çocuklarda yapılmış çalışmalar az ve küçük. Faydaları başka bir yazıda anlattık, burada yalnızca kanıtın nerede bittiğine bakıyoruz.

9–12 yaşında 70 çocukla yapılan bir çalışmada çocuklar 9 ay okulda minimalist ayakkabı giydi. Bu çocukların dengesi daha iyi oldu, ama ayak kaslarında anlamlı bir artış bulunmadı. Aynı yaşta 30 çocukla yapılan başka bir çalışmada ise ayak kasları ve gücü arttı. İki çalışma da az sayıda çocukla yapıldı ve çocukları yıllarca izlemedi.

Bir derlemeye göre ayakkabı çocuğun yürüme biçimini değiştiriyor, ama bu farkın büyümeye uzun vadeli etkisi bilinmiyor. Başka bir derlemeye göre de çocuk ayakkabısı ne kadar sert ya da yumuşak olmalı, bunu gösteren bir kanıt yok.

Barefoot ayakkabıya hangi eleştiriler yapılıyor?

Bilim dünyasında barefoot ayakkabı hakkında yazılan bazı şeylere de itiraz var. Tablo, öne çıkan itirazları ve karşı görüşü yan yana koyuyor:

Eleştiri	Neye dayanıyor?	Öbür taraf ne diyor?
Faydalar net değil	Çocuk çalışmaları az ve küçük	Bazı küçük çalışmalarda denge ve kas gücü arttı
Bazı derlemeler zayıf	“Saygılı çocuk ayakkabısı” derlemesine yazılan eleştiri	Klasik ayakkabı öğütleri de çoğu zaman uzman görüşüne dayanıyor
Çıkar ilişkisi olabilir	Bir derlemenin iki yazarı barefoot ayakkabı şirketinden destek alıyor	Yazarlar bunu makalede açıkça yazdı
Uzun süreli etki bilinmiyor	Çocukları yıllarca izleyen çalışma yok	Klasik ayakkabının uzun süreli etkisi de bilinmiyor

İkinci satırdaki eleştiri, barefoot benzeri “saygılı” çocuk ayakkabısı fikrini öven bir derleme için yazıldı. Aynı dergide çıkan bir yorumda bir bilim insanı, bu derlemenin zayıf kaynaklara dayandığını söylüyor. Yazara göre derlemenin vardığı sonuçlar, incelenen çalışmalardan çıkmıyor.

Üçüncü satırda ise öğütleri toplayan derleme var. Bu derlemenin iki yazarı, barefoot ayakkabı yapan bir şirketten araştırma desteği aldığını yazıyor. Bu, derlemenin yanlış olduğunu göstermez, ama okurken bilmekte yarar var.

Günlük hayatta hangi eksiler çıkabilir?

Bazı eksiler araştırma konusu değil, ama günlük hayatta karşınıza çıkabilir. Barefoot bir çiftin burnu geniş olduğu için çift, alıştığınız ayakkabılardan farklı durabilir. Okulda bir ayakkabı kuralı varsa, almadan önce sormanız iyi olur. İnce tabanda soğuk ve ıslak zemin de daha çok hissedilir, bu yüzden mevsime göre düşünmekte yarar var.

Ne zaman bir uzmana danışmalı?

Barefoot ayakkabı her çocuğa uygun mu, bunu söyleyecek kadar araştırma yok. Çocuğun ayağı ağrıyorsa, sık düşüyorsa ya da yürüyüşü sizi tedirgin ediyorsa, başka tür bir çifte geçmeden önce bir uzmana danışın. Barefoot bir çifte geçtikten sonra yakınmalar başlarsa ya da artarsa ara verin ve yine bir uzmana gösterin.